Wortel

De wortel ook wel peen genoemd, maakt, net als onder andere de selderij en peterselie, deel uit van de familie 'Umbelliferae'. De wilde peen heeft meestal een witte wortel, maar de gekweekte rassen zijn er in allerlei kleuren zoals oranje, rood, geel en wit. Wilde peen komt voor in heel Europa, van de Britse Eilanden in oostelijke richting via Azië helemaal tot in Noordwest-China. Het is aannemelijk dat wortels het eerst werden geteeld in het oostelijk Middellandse-Zeegebied.

Teelt
Wortel of peen is een tweejarige plant; in het eerste voorjaar produceert de plant de eetbare, vlezige, meestal oranje penwortel. Als de wortel in de grond blijft gaat de plant in het volgende voorjaar bloeien.
Wortelen gedijen het best in zand, vooral op kalkrijke of lemige zandgronden. De grond moet diep worden bewerkt en zeer los en luchtig van structuur zijn. De wortelen kunnen 's winters tot de oogst in de grond blijven.

Consumptie
Wortelen hoeven alleen maar gewassen of voorzichtig geschrapt te worden. Rauwe wortelen zijn heerlijk uit het vuistje of met een dipsaus bij het aperitief en geraspt doen ze het uitstekend bij slaatjes of gewoon als garnituur op het bord. Als u de wortelen kookt, stoomt of stooft, kunt u ze eerst in reepjes, dobbelstenen of andere figuren snijden. Houd de kooktijd steeds zo kort mogelijk om smaak en voedingsstoffen te behouden. Wortelen zijn lekker op zich of in combinatie met andere groenten. Ook wortelpuree staat bij velen op het wekelijks menu. U kunt wortelen zelfs bij het dessert eten in een voedzame wortelcake.

Bewaren/bewerken
Wortelen zijn het hele jaar door vlot verkrijgbaar. De groente moet stevig zijn en een fraaie oranje kleur te hebben. Kijk bovendien of ze geen aangetaste plekken vertonen. Meestal wordt het loof al tijdens de oogst verwijderd om te vermijden dat de wortelen te veel vocht zouden verliezen. Bij busselwortelen is het belangrijk dat het loof er steeds frisgroen uitziet. Als de wortelen aan de bovenkant nog wat groen van kleur zijn, betekent dat dat ze nog niet geheel rijp zijn.

Wortelen bewaart u het best op een koele plaats of in de koelkast. Busselwortelen zijn tot 5 dagen houdbaar als u ze in een plastic zak in de groentela van de koelkast bewaart. Winterwortelen zijn ongeveer 8 weken houdbaar in de groentela in de koelkast. Bewaar wortelen echter niet bij fruit of groenten die veel ethyleen produceren, zoals peren, appels en aardappels, omdat ze daardoor snel oud en bitter worden.

Voedingsstoffen
Voedingswaarden per 100 gram gekookte wortel zonder zout:
Energie: 73 KJ, 17 kcal    
Eiwit: 0.6 g   
IJzer: 0.2 g 
Koolhydraten: 3.7 g    
Natrium: 35 mg   
Calcium: 32 mg    
Vet: 0.0 g   
Vezels: 2.8 g    
Vitamine C: 2 mg    

Voedingswaarden per 100 gram rauwe wortel:
Energie: 48 KJ, 11 kcal    
Eiwit: 0.6 g   
IJzer: 0.4 g 
Koolhydraten: 2.2 g    
Natrium: 35 mg   
Calcium: 29 mg    
Vet: 0.0 g   
Vezels: 3.3 g    
Vitamine C: 2 mg

Winterpeen

Zie wortel

Bewaren/bewerken
De winterpeen kan 6 weken bewaard worden op een koele plaats bij een temperatuur van 12-14 °C. De bewaartempertuur in de koelkast is 4-7 °C. 

Waspeen

Teelt

Consumptie
De onrijpe waspompoenen worden na het verwijderen van de zaden in blokjes gesneden en gestoofd of gekookt. Ook kan waspompoen in soepen worden verwerkt. De jonge bladeren en de bloemknoppen kunnen ook worden gegeten. En ook de geroosterde zaden kunnen worden gegeten.

Bewaren/bewerken
De waspeen kan alleen in de koelkast bewaard worden. Bewaartijd koelkast (4-7 °C): 7 dagen. Gemiddelde kooktijd: 10-12 minuten. Nodig voor 2 ons: 200-250 gram

Voedingsstoffen
Voedingswaarde per 100 gram rauwe waspeen
Kcal: 11
Vitamine C 2 mg
IJzer 0,4 mg
Vezel 3,0 gram

Voedingswaarde per 100 gram gekookte waspeen
Kcal gekookt 17
Vitamine C 2 mg
IJzer 0,2 mg
Vezel 2,8 gram

Suikerwortel

Suikerwortel was al bij de Romeinen bekend en is in 1546 opnieuw in Europa geïntroduceerd. Zoetigheid was luxe in die tijd, dus hij werd voornamelijk door de adel gegeten. In de 18e eeuw verdween de suikerwortel of "Vergulde Wortel" in de vergetelheid door de introductie van de aardappel en andere gewassen uit de ‘Nieuwe Wereld’.

Reeds beschreven in het jaar 1727: "De suickerwortel is een weldoener voor de maag, plegend en een delicatesse en zo gewaardeerd door Keizer Tiburius dat hij hem in de keizerlijke keuken liet opnemen"
 

Teelt
De suikerwortel dient te worden gezaaid van september tot november of in het voorjaar. Na circa 13 maanden na het zaaien kunnen de wortels geoogst worden. De plant groeit het best in een voedselrijke grond en kan dan ongeveer 150 centimeter groot worden.
 
Consumptie
De suikerwortel heeft een delicaat zoetige smaak die overeenkomt met die van de pastinaak. De suikerwortel is erg lekker als puree in combinatie met een stukje vlees en jus.

Kliswortel

Kliswortel of Grote Klit is van oorsprong een oud Europees gewas, maar wordt nu voornamelijk in Japan gegeten. In veel europese landen groeit de plant nog steeds in het wild. In Duitsland maken kinderen grote bollen van de bloemhoofden, die als klittenband aan elkaar plakken. Vandaar ook de naam Grote Klit.

Teelt
Zaaien in maart tot juni. Het zaad eerst in water weken, uitzaaien en bedekken met 1 centimeter aarde. Maak de grond eerst goed los vanwege de diepe beworteling. Dit oogst straks ook een stuk makkelijker. De oogst geeft in juni tot september, afhankelijk van de zaaitijd, een lange bruine wortel. Circa 6 maanden na het zaaien verhouten de wortels, dus uiterlijk na 5 of 6 maanden oogsten. Het jaar na het zaaien schiet de klis in de bloei. De bloemen zijn distel-achtig, mooi en worden druk bezocht door hommels en vlinders.
 
Consumptie
In de tweede helft van de 20e eeuw nam het gebruik van de kliswortel in de keuken toe. In Japanse gerechten wordt het gecombineerd met sojasaus, suiker en sesamolie. In Kyoto wordt de wortel gebruikt als snack, te vergelijken met patat. Ze kunnen net als asperges worden gegeten.

 
Bewaren/bewerken
Bewaren in vochtig keukenpapier gewikkeld of verpakt in een perforeerde plastic zak. De wortels blijven enkele dagen vers.
 
Voedingsstoffen
Voedingswaarden van 100 gram kliswortel:
Vitamine A: 1 mcg
Vitamine B1: 0.05 mg
Vitamine B2: 0.04 mg
Vitamine C: 3 mg
Vitamine E: 0.6 mg
Kalium: 320 mg
Calcium: 46 mg
Koolhydraten: 15.4 g
Vet: 0.1 g
Voedingsvezels: 5.7 g
Eiwit: 1.8 g
Energie: 65 kcal

Haverwortel

De haverwortel wordt ook wel armeluisasperges, witte schorseneren, oesterplant, boksbaard of keukenmeidenverdriet genoemd. De haverwortel behoort tot de composietenfamilie (Compositae oftewel Asteraceae). De gebruikelijke Nederlandse naam voor de soort (Heukels' Flora van Nederland) is Paarse morgenster.

Teelt
De plant kan worden gezaaid in maart tot mei, waarna er in oktober tot februari geoogst kan worden. De tot 30 centimeter lange, harige penwortel kan alleen in het eerste jaar geoogst worden, omdat hij in het tweede jaar te houtig wordt als ook de bloeiwijzen zich ontwikkelen.

Teeltschema
Zaaien in maart/april, oogsten in oktober t/m begin december

Consumptie
De haverwortel wordt hoofdzakelijk als wortelgroente gebruikt, maar ook de bladeren kunnen in salades worden verwerkt of op dezelfde manier als spinazie worden bereid. De zoet smakende, melksap bevattende wortel, waarvan de smaak aan oesters doet denken, is zeer voedzaam. De wortels moeten onder water worden geschild, vanwege het kleverige melksap.

Bewaren/bewerken
Wortels kunnen het beste op een koele droge plaats bewaard worden. Zie verder 'bewaren/bewerken' van de wortel.


Voedingsstoffen
Voedingswaarden van 100 gram verse haverwortel:
Energetische waarde: 82 kcal / 345 kJ
Koolhydraten: 16 gram
Eiwit: 1,4 gram
Vet: 0,2 gram
Vitamine C: 10 mg
Vitamine B1: 0,04 mg
Vitamine B2: 0,04 mg
Nicotinezuur: 0,3 mg
Calcium: 48 mg
IJzer: 1,4 mg